Οι Γυρολόγοι στο Μαυρονέρι
” Κουβαρίστρες , βελονάκια
ψιλολόγια ένα σωρό
πήρα δρόμους και σοκάκια
την αγάπη μου να βρώ ! ”
Νίκος Ξυλούρης
Τις προηγούμενες δεκαετίες στο χωριό μας , το Μαυρονέρι έρχονταν πλανόδιοι μπακάληδες , ψαράδες , παγωτατζήδες, πωλητές πάγου, πραματευτάδες και γυρολόγοι όλοι τους με την πραμάτεια τους πάνω σε κάρο ή αργότερα σε μικρό αυτοκίνητο με καρότσα . Στα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης μερικοί από αυτούς έρχονταν ακόμα και με τον “μποχτσά” στον ώμο .
Όλοι διαλαλούσαν το εμπόρευμά τους με δυνατή φωνή ,ενώ κάποιοι χρησιμοποιούσαν κάποιοι χαριτωμένα δίστιχα , για να προσελκύσουν τους πελάτες.
Κάποιοι πουλούσαν είδη μπακαλικής , εδώδιμα και αποικιακά προϊόντα . Τα εδώδιμα (από την αρχαία ελληνική λέξη εδωδή = τροφή) ήταν τα τρόφιμα ενώ “τα αποικιακά” ήταν αυτά που δεν παράγονταν στην Ελλάδα και ευδοκιμούσαν στις αποικίες , σε μακρινούς εξωτικούς τόπους όπως το πιπέρι , το τσάι, ο καφές .
Μιά φορά την εβδομάδα περνούσε ο κάθε πλανόδιος και επειδή ήταν πολλοί από διάφορα χωριά οι επισκέψεις τους ήταν συχνές . Έτσι , έβλεπες συχνά στον δρόμο ένα σταματημένο κάρο , γύρω από το οποίο μαζεύονταν οι γυναίκες του χωριού για να περιεργαστούν τα καλούδια και να αγοράσουν ό,τι χρειάζονταν . Νήματα για πλέξιμο , κλωστές για ράψιμο , δακτυλήθρες , κουμπιά , φόδρες , βελόνες και βελονάκια ,σειρίτια , ψαλίδια , μασούρια , κοκκαλάκια για μαλλιά , φουρκέτες, τσιμπιδάκια , χτένες και πάτους για τα παπούτσια.
Ο ψαράς από άλλο χωριό έφερνε σαρδέλες και χαψία (μικρά ψάρια ), τα οποία διατηρούσε μέσα σε πάγο που έσταζε από την καρότσα του και συνήθως ξεπουλούσε τα πάντα με δύο γύρους στο χωριό .
Μερικοί πραματευτάδες δέχονταν πληρωμή σε δόσεις, κρατώντας τεφτεράκι με τις οφειλές . Άλλοι δέχονταν ανταλλακτικό εμπόριο . Έπαιρναν στάρι ή αυγά και έδιναν τα αγαθά τους . Τότε , το στάρι στην αποθήκη και τα αυγά από το κοτέτσι είχαν την αξία νομίσματος .
Ανάμεσα στους γυρολόγους ξεχώριζε ο παγωτατζής . Με το χαμόγελο στα χείλη και το τρίκυκλο ποδήλατό του , μοίραζε παγωτό καϊμάκι σε χωνάκι . Μέσα σε ειδική θήκη με πάγο είχε το παγωτό που άφηνε μια δροσιά και μια γλύκα στο στόμα μας και ακόμα περισσότερη γλύκα στην μνήμη όλων μας . Εκεί στο τρίκυκλο γινόταν η μοιρασιά της ευτυχίας, μια μπάλα παγωτό που γλύκαινε τον ουρανίσκο ,αλλά και την ψυχή .
Μια φιγούρα που έχει μείνει χαραγμένη στη μνήμη των Μαυρονεριωτών είναι ο Κελαηδάρης . Κάθε εβδομάδα την δεκαετία του ’60 και του ’70 ερχόταν με το μικρό του μπλε αυτοκινητάκι, που έμοιαζε με μινιατούρα .Στην σκεπή του αυτοκινήτου είχε γλάστρες σαν κινητό κήπο , ενώ στην καρότσα του κουβαλούσε σαπούνια , τσάι , σάλτσες πελτέ , μικρά κοτόπουλα , μεγάλες όρνιθες που κακάριζαν με ανυπομονησία και, φυσικά, αυγά .
Με τον Κελαηδάρη έχουμε ένα ευτράπελο περιστατικό.
Μια γιαγιά , το όνομα της οποίας δεν θα αποκαλύψουμε ,ψώνισε από τον Κελαηδάρη ό,τι χρειαζόταν και του έδωσε αυγά παπίσια , πάπιας .
Ο Κελαηδάρης πήρε τα αυγά, χωρίς να γνωρίζει αν ήταν φρέσκα ή παλιά και τα έβαλε στην άκρη. Όταν γύρισε στο χωριό του ανακάλυψε ότι τα αυγά ήταν κλούβια δηλαδή χαλασμένα .
Στην επόμενη επίσκεψή του στο Μαυρονέρι έφερε μαζί του έξι μικρά παπάκια . Φτάνοντας στο σπίτι της γιαγιάς που του είχε δώσει τα κλούβια αυγά διαλαλούσε την πραμάτεια του . Όταν η γιαγιά βγήκε για να ψωνίσει εκείνος της είπε :
_ ” Κυρά μου, να τα παπάκια σου ! ”
Η γιαγιά ντροπιάστηκε και έφυγε βιαστικά, αφήνοντας τους γύρω της να γελάνε με την ψυχή τους .
Ήταν όμορφες εκείνες οι μέρες , γεμάτες κίνηση , φωνές και θόρυβο . Ο ήχος του κάρου στον δρόμο , το τρίκυκλο του παγωτατζή, η φωνή του πραματευτή που αντηχούσε στις αυλές και στις καρδιές.
Οι γυρολόγοι αυτοί ήταν φιγούρες μιας άλλης εποχής, που άφησαν πίσω τους ιστορίες για να τις διηγούμαστε. Ήταν κομμάτια της καθημερινότητας των προγόνων μας. Με τις αφηγήσεις αυτές, ξαναζούμε το τότε , γινόμαστε παρατηρητές του παρελθόντος και ενώνουμε το χθες με το σήμερα .
Ελένη Τσιφτσόγλου -Παπαδοπούλου
‘Έτος 2024