Οι Πεταλωτήδες στο Μαυρονέρι
Αν στρίψουμε προς τα δεξιά από το σπίτι του Καρακίδη Ισαάκ θα ξαναθυμηθούμε το εργαστήριο- πεταλωτάδικο του Θόδωρου , που ήταν ο πεθερός του Σωτηριάδη Γιώργου .
Εκεί ,στο μικρό αυτό εργαστήριο , φτιάχνονταν πέταλα για τα ζώα , κυρίως για τα άλογα και ο Θόδωρος ανέλαβε να τα πεταλώνει με περίσσια φροντίδα και τέχνη .
Η δουλειά του πεταλωτή ήταν ουσιαστική για την εποχή, καθώς τα ζώα εργασίας για να μην καταπονούνται από το βάρος και γλιστράνε στο ανώμαλο έδαφος τα περνούσαν πέταλα και στα τέσσερα πόδια τους . Ο πεταλωτής έκοβε το πέταλο στις διαστάσεις της οπλής του ζώου και αφού την καθάριζε κάρφωνε με καρφιά το πέταλο . Προσεκτικά βέβαια για να μην τραυματιστεί το ζώο . Αυτή η εργασία ήταν τέχνη και απαιτούσε μεγάλη εμπειρία και δεξιοτεχνία , ενώ ο πεταλωτής συνήθως μάθαινε την τέχνη από τον πατέρα του .
Αφού έκοβε το πέταλο και το έφτιαχνε από σίδερο μετά το ζέσταινε και το κάρφωνε στο ξερό μέρος του ποδιού και πρόσεχε πολύ.
Τα ζώα τότε ήταν η κύρια δύναμη των μεταφορών , της σποράς και του θέρους και η δουλειά του πεταλωτή ήταν απαραίτητη και καθημερινή ανάγκη .
‘Ας ξαναζήσουμε μια συνηθισμένη μέρα στο πεταλωτάδικο αυτό .
Ο κυρ- Θόδωρος με τον γαμπρό του τον Γιώργο τον Σωτηριάδη εργάζονται με το σίδερο . Προσπαθούν να δαμάσουν αυτό το σκληρό υλικό και να κόψουν τα πέταλα . Ζεσταίνοντας στην εστία της φωτιάς το σίδερο καταφέρνουν να κόψουν μικρά κομμάτια σίδερου και να τα δώσουν το σχήμα του πέταλου . Με το αμόνι χτυπάνε με δύναμη και ανοίγοντας και τρύπες είναι έτοιμο . Χρειάστηκε πολλή ώρα γι’ αυτήν την εργασία.
Έξω περιμένουν υπομονετικά με τα άλογα οι χωριανοί για το πετάλωμα .
Ο Καλτσίδης ο Δημήτρης , ο Παπαδόπουλος ο Πολυχρόνης ο Πόλος, ο Καλτσίδης ο Σολομών και ο Θεοδωρίδης ο Νικόλας . Συζητούν μεταξύ τους για την ζωή στο χωριό και η ώρα περνάει γρήγορα . Ο Θόδωρος και ο Γιώργος συνεχίζουν την δουλειά τους μέχρι το βράδυ που αποκαμωμένοι γυρίζουν στα σπίτια τους .
Πιο πέρα στην αυλή του σπιτιού του Πεταλωτή με το όνομα , του Αθηνόδωρου βρισκόταν το πεταλωτάδικο της οικογένειας .
Ο Αθηνόδωρος Πεταλωτής (1868-1948) ο γιός του Δημήτρη και της Μαρίας ήρθε με την γυναίκα του Δόμνα από την Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης και εγκαταστάθηκε στο Μαυρονέρι . Αφού γνώριζε την τέχνη του πεταλωτή , του αλμπάνη , συνέχισε να την εξασκεί στο μικρό χωριό μας . Το άδειο οικόπεδο κοντά στο σπίτι του Σάββα Θεοδωρίδη δεν μπορεί να μαρτυρήσει τον οργασμό εργασίας που είχε το πεταλωτάδικο . Εκεί ήταν και το σπίτι του Αθηνόδωρου , που ζούσε με την οικογένειά του, την γυναίκα του την Δόμνα και τους γιούς του Απόστολο και Κώστα . Ο Αθηνόδωρος ήρθε με το επίθετο Αλμπάνης από την Πατρίδα του και μετά το άλλαξε σε Πεταλωτής.
Ο γιός του ο Απόστολος Πεταλωτής (1905-1953) παντρεύτηκε με ένα καλό κορίτσι από το χωριό Νέα Δήμητρα Κιλκίς την Αναστασία (Τασούλα) το γένος Τσαλκιτζή και απέκτησαν παιδιά την Ευδοκία , την Δόμνα , την Μαίρη , την Ειρήνη και τον Αθηνόδωρο. Ο Κώστας παντρεύτηκε με ένα καλό κορίτσι την Θεοτή από το χωριό Γαλλικό το γένος Καϊμακτσή και απέκτησαν τον Μιχάλη (Λάκη ) , την Γιαννούλα , την Τρούλα ( Δημητρούλα ) και την Ελένη .
Φανταστείτε πόσα παιδιά ήταν σε αυτές τις αυλές.
Ντάγκα – ντούκα το αμόνι σε αυτό το εργαστήριο για να δώσει σχήμα στο λιωμένο σίδερο και να γίνει πέταλο . Και τα άλογα με τους “σααπτσήδες ” τους , τους ιδιοκτήτες, περίμεναν κι αυτά υπομονετικά για το πετάλωμα .
Άν ψάξετε για την λέξη αλμπάνης σε τουρκικό λεξικό δεν θα την βρείτε. Γιατί η λέξη είναι ναλμπάντης (nalbant) και από αυτήν προήλθε η λέξη αλμπάνης . Στοναλμπάνη έγινε με συμπροφορά ναλμπάντη . Και η λέξη nalbant ανάγεται στην περσική γλώσσα όπου nal είναι το πέταλο .
Όλα τα γύρω χωριά ερχόταν στο Μαυρονέρι και τύχαινε να πεταλωθούν και πενήντα ζώα την εβδομάδα .
Επίσης εργαστήριο για επιδιορθώσεις των κάρων είχε ο Γιώργος Γαβριηλίδης στην μικρή αποθήκη απέναντι από το σπίτι του Ξενίδη Γιώργου . Εκεί διορθώνονταν οι σπασμένες ρόδες , τα κεφαλάρια. Καροποιεία δεν είχε στο Μαυρονέρι. Τα κάρα τα αγόραζαν από το διπλανό χωριό Μικρόκαμπος, τον Χρήστο και τον Θεόφιλο και πολύ ωραία και γερά κάρα αγόραζαν από καροποιούς στο χωριό Αμάτοβα, Άσπρος Κιλκίς .
Αφού πλήθαιναν τα ζώα μεταφοράς στο χωριό και κάθε ένας νοικοκύρης είχε άλογα με κάρο ήταν επιτακτική η ανάγκη να φροντίσουν τα ζώα τους .
Τα εργαστήρια των πεταλωτήδων άρχισαν να έχουν αναδουλειές με την εμφάνιση του πρώτου αυτοκινήτου στο χωριό . Σιγά – σιγά τα αυτοκίνητα εκτόπιζαν τα αλογόκαρα και όσο πλήθαιναν τα πρώτα με τον ίδιο ρυθμό λιγόστευαν τα άλογα .
Έτσι το επάγγελμα του πεταλωτή έπαψε να είναι ένα προσοδοφόρο επάγγελμα που μπορούσε παλιά να συμπληρώσει το εισόδημα της οικογένειας.
Και περνώντας ο χρόνος πέθαναν και οι πεταλωτήδες και πήραν μαζί τους μια ολόκληρη εποχή, αφήνοντας ένα κενό. Η τέχνη τους, όμως και οι ιστορίες τους που συνδέονται με αυτήν , συνεχίζουν να ζουν στις μνήμες των ανθρώπων του Μαυρονερίου, ως κομμάτι της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
Ελένη Τσιφτσόγλου -Παπαδοπούλου
Έτος 2024