Τα Επίθετα στο Μαυρονέρι και οι Ρίζες μας

 Τα Επίθετα στο Μαυρονέρι και οι Ρίζες μας

Τα επίθετα είναι σαν τα μονοπάτια που χαράζουν οι άνθρωποι στον χρόνο , περνώντας από γενιά σε γενιά . Τα επίθετα διατηρούνταν  και από στόμα σε στόμα .

Τότε οι άνθρωποι ζούσαν απλά  και επί Τουρκοκρατίας δεν είχαν γραμμένα επίθετα . Χρησιμοποιούσαν το πατρώνυμο ως συνοδευτικό του κυρίου ονόματος δηλαδή Σάββας (του) Νικολάου .

Μέχρι τον 18 αιώνα υπήρχαν τα κλειστά σχολεία εκκλησιαστικού τύπου .Μετά επετράπη η ίδρυση επίσημων Ελληνικών σχολείων .Έτσι οι δάσκαλοι έπρεπε να καταγράψουν τους μαθητές και πρόσθεσαν την αρχαιοπρεπή κατάληξη – ιδης , στα επώνυμα που είχαν τότε οι μαθητές . Έπρεπε να δώσουν φωνή στις ρίζες των ανθρώπων και αυτό έκαναν .

Γι’αυτό έχουμε πολλά επίθετα που προέρχονται από κύρια όνοματα . Υπάρχουν επώνυμα που προέρχονται από :

1) Βαφτιστικό όνομα

2) Από ασκούμενο επάγγελμα

3)Από χρώμα ματιών , δέρματος και μαλλιών

4)Από σωματικές ή ψυχικές αρετές ή ελαττώματα

5)Από Βυζαντινά ονόματα

6) Από εβραϊκά

7)Από φυσικά φαινόμενα

8)Από καταγωγή

9) Από τα παρατσούκλια

Τα επίθετα στο χωριό μας Μαυρονέρι ακολουθούν αυτούς τους άτυπους κανόνες.

Έχουμε επώνυμα που προέρχονται από βαφτιστικά ονόματα , νομίζω τα περισσότερα . Επίσης πολύ λίγα από επάγγελμα .

Έχουν την κατάληξη -ίδης , -άδης , -ειάδης ,-οπουλος .

Τα επίθετα από τους Θρακιώτικης καταγωγής κατοίκους ακολουθούν γενικά τους κανόνες αυτούς αλλά έχουμε και σε -ής.

Το ταξίδι με τα επίθετα των προγόνων μας είναι συναρπαστικό στο βάθος του χρόνου.

Και γίνεται πιο μαγικό με το κυνήγι των προγόνων μας .Άραγε πόσοι γνωρίζετε τους προγόνους σας. Πόσοι γνωρίζετε την ετυμολογία των επιθέτων τους και την ιστορία τους . Πόσοι γνωρίζετε την πορεία τους από τις πατρογονικές τους εστίες στα χώματα της Μακεδονίας .

Θα κάνουμε ένα ταξίδι στο βάθος του χρόνου και θα ανακαλύψουμε το νήμα που μας κρατάει ενωμένους μαζί τους .Είναι ένα νήμα που μας ενώνει με εκείνους που περπάτησαν τα ίδια μονοπάτια , που όργωσαν τα ίδια χωράφια , που κοίταξαν τον ίδιο ουρανό .

Παρακάτω θα προσπαθήσω να αναλύσω :

Από Α:

Αγγελίδης από το όνομα Άγγελος

Ασλιχανίδης : από το όνομα που είχε ένα χάνι της περιοχής που ζούσε η οικογένεια ,το Ασλιχάν.Το ασλί  (τουρκική λέξη ) =πραγματικά, αληθινά .

Χαν  περσική λέξη=βασιλιάς . Άρα αληθινός βασιλιάς .

Αναστασιάδης από το Αναστάσιος

Αρτζανίδης και Αρζανίδης : από την λέξη αρζάν που θα πει πλούτος .

Αμπαρτζίδης: από την τουρκική λέξη abarci που σημαίνει αποθηκάριος .

Αλεξιάδης από το κύριο όνομα Αλέξιος .

Αβραμίδης από το βιβλικό όνομα Αβραάμ .

Ανδρεανίδης από το όνομα Ανδρέας.

Ανδρεανίδης των Θρακιωτών  από τον τόπο καταγωγής  τους , την Ανδριανούπολη . Ήταν Ατίνερλης ή Εδίνερλης  και το άλλαξαν σε Ανδρεανίδης . Εντιρνέ τουρκ λέξη=Ανδριανούπολη .Αντρονού στα θρακιώτικα .

Υπάρχει  Ανδρεανίδης από την Τσάλκα  της Γεωργίας,από το Τσαμούρ της Αργυρούπολης του Πόντου  και Ανδρεανίδης από την Ανδριανούπολη της Ανατολικής Θράκης.

Ανανικίδης : ίσως από την λέξη άνα =μάνα και το όνομα Νικόλας .

Αντωνιάδης: από το κύριο όνομα Αντώνης.

Αθανασιάδης : από το κύριο όνομα Αθανάσιος .

Αναστασιάδης : από το κύριο όνομα Αναστάσιος

Από Β:

Βασιλειάδης από το Βασίλειος .

Βαρδακάς προέρχεται από την τουρκική λέξη bardak=αγγείο , νερό , στάμνα.

Από Γ:

Γαβριηλίδης από το όνομα Γαβριήλ .

Γρηγοριάδης από το όνομα Γρηγόρης.

Γεωργιάδης από το κύριο όνομα Γεώργιος

Απο Δ:

Από Ε:

Από Ζ:

Από Η :

Από Θ:

Θεοδωρίδης από το όνομα Θεόδωρος.

Από Ι:

Ιορδανίδης από το όνομα Ιορδάνης .

Ιωαννίδης από το όνομα Ιωάννης.

 Ιγνατιάδης από το κύριο όνομα Ιγνάτιος

Από Κ :

Καρακίδης από την τουρκική λέξη karakid. Η λέξη εξελληνίστηκε και έγινε καρακίδι, που είναι το σιδεράκια στον σύρτη . Έτσι καρακίδης ήταν αυτός που έκανε τα σιδερένια καρακίδια .

Καλτσίδης : Στην τουρκική kalcis ήταν ο προσδιοριστικός όρος του καλόγερου, του μοναχού, του παπά και εν γένει του ιερέα που εκπροσωπούσε την χριστιανική θρησκεία.

Επίσης κατά μια  άλλη εκδοχή ,Καλτσίδης που ήταν  σύνηθες επίθετο στους Πόντιους και στην ρωσική επικράτεια, από την  τουρκική λέξη calca  που θα πει  γλουτός , περιφέρεια. Ίσως κάποιος πρόγονος με φαρδιά περιφέρεια .

 Και τρίτη εκδοχή για το Καλτσίδης : μπορεί να ήταν Γαλτσίδης ,γαλτς : το κάρβουνο .

Κεκελέκης : με καταγωγή από το Γενή – Τσιφλίκ της Κωνσταντινούπολης .Το όνομα προέρχεται από την τουρκική  λέξη kelemelek που θα πει τραυλίζω . Οπότε έχουμε kekelek =τραυλός .

Κοροβανίδης :

Κιζιρίδης : από την τουρκική λέξη kizir, που θα πει ο γιός του βοηθού  του κοινοτικού άρχοντα .

Κεσίδης: από την περσική λέξη kesis=καλόγερος , παπάς , χριστιανός  ή από την τουρκική λέξη kesis  =κοψιά , κορμοστασιά .

Κατρανίδης : από την λέξη κατράμι ή κατράνι , που είναι η πίσσα των πεύκων . Το κατράνι είχε πολλές χρήσεις και κυριότερη ήταν η φαρμακευτική .

Από Λ:

Λαΐδης από την τουρκική λέξη layik ή laik =άξιος και ίσως από τη λέξη λάιος που σημαίνει μαύρος .

Λαμπριανίδης : από την Λαμπρή

Από Μ:

Μανασής με καταγωγή από την πόλη Τυρολόη της Ανατολικής Θράκης. Το όνομα προέρχεται από τον Μανασσή (με δύο σσ) που ήταν βιβλικό πρόσωπο της Παλαιάς Διαθήκης. Ο Μανασσής ήταν βασιλιάς της Ιερουσαλήμ. Το επίθετο ήταν με δύο σ και μετά έγινε με ένα .

Μουρατίδης :  έχει τουρκική προέλευση αλλά η λέξη είναι αραβική . Σημαίνει επιθυμία ή ευχή .  Στην ποντιακή  διάλεκτο σημαίνει όνειρα τα “μουράτ(ε)α”

Από Ν:

Από Ξ:

Ξενίδης μεταφρασμένο από το επίθετο Καρυπίδης και την λέξη καρίπ=ξένος .

Από Ο: Ουσταμπασίδης από την τουρκική λέξη ουστάμπασης:αρχιτεχνίτης,αρχιμεταλλουργός.Από Π: Παπαδόπουλος από κάποιον πρόγονο παπά. Οπότε έχουμε με την κατάληξη -οπουλος ,το παιδί του παπά .

Παναγιωτίδης :από το όνομα Παναγιώτης .

Περχανίδης :από την λέξη perisan ή perihan που σημαίνει νεραϊδόσπιτο .

Πεταλωτής : κάποιος πρόγονός τους ήταν πεταλωτής αλόγων .Η οικογένεια ήρθε από την περιοχή της Ραιδεστού της Ανατολικής Θράκης.

Από Ρ:

Από Σ:

Σεμερτζίδης: από την τουρκική λέξη σεμέρ =σαμάρι και έχουμε τον σαγματοποιό, δηλαδή αυτόν που έφτιαχνε σαμάρια . Κανονικά η λέξη σαμάριον (σάγμα) ήταν ελληνική και μετά την πήραν οι Τούρκοι από εμάς .Μετά ήρθε ώς αντιδάνειο σεμέρ =σαμάρι .

Σαββίδης : από το κύριο όνομα Σάββας.

Σιδερίδης : αυτός που ασχολείται με τα μεταλλεύματα σιδήρου , ο σιδεράς . Από το τόπο καταγωγής τους  την Τσάλκα της Γεωργίας πρώτα ήταν Ντεμίρτζεβ από την λέξη δεμιρτζής =ο σιδεράς .Στην Γεωργία  όλα τα ονόματα ήταν με κατάληξη  -ωφ ή – έβ.

Όταν ήλθαν στην Ελλάδα τα άλλαξαν και κράτησαν την ελληνική μετάφραση . Δηλαδή ο Ντεμίρτζεφ έγινε μετά Σιδερίδης . Εδώ δηλαδή έχουμε επίθετο από το ασκούμενο επάγγελμα .Το επίθετο Ντεμίρτζεφ και Σιδηρόπουλος , Σιδερίδης , Ντεμιρτζής  έλκει την προέλευσή  του από την αρχική καταγωγή αυτών που το φέρουν . Από την Αργυρούπολη του Πόντου , την Γκιουμούς Χανέ με τα πλούσια μεταλλεία σιδήρου .

Σπυρίδης : από το κύριο όνομα Σπύρος .

Σαχινίδης από την τουρκική λέξη σαχίν =γεράκι και την κατάληξη -ίδης.

Sahin εις την τουρκική λέγεται το γεράκι, αλλά και συναντιέται ως προσφώνηση με την έννοια του αξιοσέβαστος, σεβάσμιος μέχρι και σήμερα, ορολογία για τον πρωθυπουργό π.χ Sahin Basbakan .

Από Τ:

Τεκτονίδης , σημαίνει αρχιτέκτονας.

Ταμουτσίδης : πιθανότατα από την λέξη ταμούζ,που είναι το όνομα ενός μήνα του τουρκικού ημερολογίου .

Τριανταφυλλίδης : πρώτα ήταν Αναστασιάδη η οικογένεια και κατά την Ανταλλαγή αλλάχθηκε το όνομα από τον γραμματέα της απογραφής .

Ο ροδοκόκκινος , όμορφος, αφράτος Βασίλης στεκόταν για την απογραφή και ο γραμματέας είπε : Εσύ είσαι σαν τριαντάφυλλο , Τριανταφυλλίδης τότε . Και τον έγραψε Τριανταφυλλίδη .

Από Υ:

Από Φ :

Φελεκίδης από την τουρκική λέξη φελέκ =τύχη . Η τουρκική λέξη φελέκ προέρχεται από την αραβική λέξη falak που σημαίνει ουράνια σφαίρα .Το φελέκι είναι μια από τις παρακαταθήκες της συνύπαρξης με τους Τούρκους , όπως και άλλες λέξεις .Το περιεχόμενο της λέξης είναι αστρολογικό και κοσμολογικό. (Λεξικό Μπαμπινιώτη).

Φιλιππίδης : από το όνομα Φίλιππος, αυτός που αγαπά τα  άλογα .

Απο Χ : Χατζηκίδης από επίσκεψη συγγενή τους στους Αγίους Τόπους . Έτσι έγινε Χατζής , Χατζίκωφ  και  μετά Χατζηκίδης .

Χρυσοστομίδης από το όνομα Χρυσόστομος Το επίθετο Χρυσοστομίδης πρώτα ήταν Κιαχιάς ή Κιαχιάογλου και μετά το άλλαξαν σε Χρυσοστομίδη .Κιαχιά=  τουρκική λέξη, βράχια .

Χασεκίδης : από την τουρκική λέξη haseki που ήταν ο αξιωματικός της Σουλτανικής φρουράς . Haseki sultan λεγόταν και η χανούμισσα  που έκανε παιδί με τον Σουλτάνο .

Από Ψ:

Από Ω :

Στο Μαυρονέρι υπάρχουν Παπαδόπουλοι που δεν έχουν καμία συγγένεια μεταξύ τους .

Επίσης Αναστασιάδηδες από διαφορετικές οικογένειες , χωρίς να συγγενεύουν .

Ανδρεανίδης είναι ποντιακή οικογένεια και Ανδρεανίδης επίσης είναι άλλη οικογένεια, από την Ανατολική Θράκη . 

Και να αναφέρω ότι το επίθετα αλλάχτηκαν κατά την Δήλωση Απογραφής από τους ίδιους ή τον γραμματέα  της  Υπηρεσίας, που κατέγραφε τους πρόσφυγες .

Τα επίθετα  μας μιλούν. Μας θυμίζουν ότι δεν είμαστε μόνοι . Είμαστε κομμάτι μιας αλυσίδας που δεν σπάει , μιας ιστορίας που συνεχίζεται . Στο Μαυρονέρι της καρδιάς μας ,κάθε όνομα είναι ένας χτύπος , μια ανάσα , μια υπόσχεση ότι οι ρίζες μας θα κρατούν πάντα ζωντανή στην μνήμη .

Ελένη Τσιφτσόγλου – Παπαδοπούλου

Έτος 2024.