Το Έθιμο Θήμιγμαν στο Μαυρονέρι
Στην πλούσια παράδοση του ποντιακού πολιτισμού, τα έθιμα κατέχουν ξεχωριστή θέση , μεταφέροντας από γενιά σε γενιά μηνύματα αγάπης, ενότητας και σεβασμού . Ένα από τα πιο ιδιαίτερα έθιμα που τηρούνταν και στο χωριό μας Μαυρονέρι , που γεφυρώνει τον ουρανό με την γη , γνωστό ως Θήμιγμαν ή Θήμισμαν . Η λέξη προέρχεται από παράφραση του ρήματος φημίζω (θημίζω) που σημαίνει επαινώ . Έτσι το γνώρισμα αυτού του χορού ήταν οι συμβουλές και οι υποδείξεις, οι ευχές και τα παινέματα προς την νύφη .
Μετά την στέψη του γάμου , στον χώρο που γινόταν το γλέντι και το άλλο έθιμο “Σατσού ” το γνωστό “χάρισμα” , μετά το πέρας αυτού του χαρίσματος, γινόταν το “Θήμιγμαν”.
Η νύφη και ο γαμπρός στον ημικυκλικό χορό μαζί με εφτά ζευγάρια συγγενών και στο τέλος ένας χορευτής μόνος του , χορεύουν και βηματίζουν ρυθμικά στον σκοπό “ομάλ” του χορού . Ο κύκλος όλος είναι η Πούλια και ο μόνος χορευτής είναι ο Αυγερινός. Η Πούλια είναι αστρικό σμήνος στον ουρανό ,αλλά τα πιο λαμπερά της αστέρια είναι επτά μέσα στην νύχτα . Ο Αυγερινός είναι λαμπερός πλανήτης που φαίνεται στον ουρανό λίγο πριν την ανατολή του ήλιου . Έτσι ο Αυγερινός συμβολίζει την αυγή ,την νέα αρχή και την ελπίδα καθώς η εμφάνιση του προμηνύει το ξημέρωμα .
Ο συμβολισμός του χορού με την Πούλια και τον Αυγερινό είναι συνήθης στην λαϊκή παράδοση για να περιγράψει δύο σημαντικά φωτεινά ουράνια φαινόμενα που συνδέονται με την νύχτα και την αυγή . Έτσι ο χορός αυτός με την Πούλια και τον Αυγερινό αποδίδει την αιώνια σύνδεση , την ομορφιά και την αρμονία στο σύμπαν .
Ο λυράρης και ο νταουλτζής στο κέντρο του κύκλου παίζουν και τραγουδούν και ενώνουν την γη με τον ουρανό . Ο λυράρης εδώ είναι ο θεματοφύλακας αυτής της μυσταγωγίας, καθώς η λύρα του αφηγείται το παρελθόν και προετοιμάζει το μέλλον . Παίζουν και τραγουδούν το “εφτά ζευγάρια και το τεκ “, μια μελωδία που αντηχεί από τις βαθιές ρίζες της ποντιακής ψυχής . Το “τεκ” από την τουρκική λέξη που σημαίνει ένας, μοναδικός, μόνος , ξεχωριστός . Το “τεκ ” εδώ είναι ο ξεχωριστός Αυγερινός !
“Εφτά ζευγάρια και το τέκ
κρατούνε τα λαμπάδας
η νύφη εσέβεν σον χορόν
με τα παρανυφάδας .
Ο πόπας με το θυμιατόν
ευλόεις τα ζευγάρια
και σον χορόν ο λυριτζής
γλυκέα παίζ’ δοξάρια
Να ζήσει η νύφε και ο γαμπρόν
κουμπάρον και κουμπάρα “
Και μετά τραγουδιόταν :
“Κόρη μ’ τίμα τη μάνα σου
Κόρη μ’ τίμα την πεθερά σ’
α’ς σή μάνα σ’ καλλίον …”
Οι χορευτές κρατούν στα χέρια τους αναμμένα κεριά , που οι φλόγες τους πάλλονται στον ρυθμό της λύρας , σαν να μεταφέρουν τις ευχές και τις ευλογίες για το νέο ζευγάρι .
Και καθώς προχωρά το ωραίο αυτό δρώμενο του γάμου οι χορευτές δίνουν χρήματα στον λυράρη ,ως ευγνωμοσύνη για την ικανότητά του να συντηρεί την ζωντάνια ενός εθίμου που ενώνει τις γενιές.
Κάθε ζευγάρι χτίζει την συνέχεια της κοινότητας και ο Αυγερινός , ο μοναχικός χορευτής , θυμίζει πως το φως δεν σβήνει ποτέ ! Αυτό το μαγευτικό έθιμο δεν είναι μόνο μια γιορτή,αλλά και ένας ζωντανός δεσμός με το παρελθόν, με την δύναμη της παράδοσης.
Ευτύχησα , ως νύφη, να ζήσω το 1981, αυτό το μοναδικό έθιμο που φέρει μαζί του την αίσθηση της παράδοσης και της ιστορίας. Η εμπειρία του χορού με τα εφτά ζευγάρια συγγενών γύρω μου , ο κύκλος που σφραγίζει την συνέχεια της παράδοσης, με γέμισε συναισθήματα που δεν είχα φανταστεί. Κάθε βήμα και κάθε φως που έλαμπε από τα κεριά , έφεραν την αίσθηση ότι ήμουν μέλος κάτι μεγαλύτερου , που ενώνει γενιές και διατηρεί ζωντανή την ιστορία μας . Ήταν μια από τις πιο όμορφες της ζωής μου , γεμάτη αγάπη, παράδοση και σεβασμό. Ευγνωμονώ για την ευκαιρία να βιώσω αυτό το μοναδικό έθιμο .
Το έθιμο αυτό το “Θήμιγμαν” αν και βαθιά ριζωμένο στην πολιτιστική κληρονομιά των Μαυρονεριωτών , δυστυχώς δεν συνηθίζεται πλέον ευρέως , αλλά μπορεί να βρει θέση στις καρδιές μας και στον τρόπο που βλέπουμε τις ρίζες μας .