Το Μαλέζ της Φτώχειας
Στον Πόντο, τα σπίτια μύριζαν καλαμποκάλευρο και ζυμάρι από το πρωί. Κάθε οικογένεια είχε το δικό της μυστικό για τον μαλέζ , την πίτα που έθρεφε σώμα και ψυχή. Το αλεύρι ζυμωνόταν με νερό και λίγο τυρόγαλο, το λάδι πρόσθετε ζεστασιά, και το αλάτι τη γεύση της γης.
Η μάνα άνοιγε τη ζύμη με τα χέρια της, τόσο λεπτή όσο μπορούσε, και την έβαζε στο τηγάνι να ψήνεται. Ο αχνός ανέβαινε σαν σύννεφο, μ’ εκείνη τη μυρωδιά που γέμιζε όλο το σπίτι και έφτανε στους δρόμους. Τα παιδιά έτρεχαν γύρω, περίμεναν με λαχτάρα και κοίταζαν τα κομμάτια που ρόδιζαν.
— Προσεκτικά, να μη καείτε , φώναζε η μάνα.
Κι όταν έβγαινε ζεστός, κομμένος σε τετράγωνα ή τρίγωνα, τον μοίραζε προσεκτικά. Έτρωγαν όλοι από λίγο, κάποιοι βουτούσαν τη ζύμη σε λάδι ή μέλι, κάποιοι κρατούσαν τη δική τους μπουκιά για τα μικρότερα παιδιά.
Το μαλέζ ήταν σύμβολο της φροντίδας, της οικογένειας, της κοινότητας. Στις γιορτές, στα τραπέζια του χωριού, στο πανηγύρι, ήταν πάντα εκεί ,να μοιράζει γεύση και θαλπωρή, να θυμίζει τα παλιά χρόνια, όταν η ζωή ήταν δύσκολη αλλά η καρδιά μεγάλη.
Κι όσοι τον θυμούνται σήμερα, όταν τον μυρίζουν ή τον φτιάχνουν, δεν νοσταλγούν μόνο τη γεύση. Θυμούνται τα χέρια που ζύμωναν, τη φωνή της μάνας, τη ζεστασιά του σπιτιού. Θυμούνται πώς ένα κομμάτι ζύμης μπορούσε να γίνει θησαυρός.
Η λέξη μαλέζ έχει τις ρίζες της στη λαϊκή γλώσσα της Μικράς Ασίας και του Πόντου, με πιθανή τουρκική προέλευση από το mâlez ή malay, που σήμαινε χυλός ή παχύρρευστο μείγμα.
Στην καθημερινή χρήση στα ποντιακά και προσφυγικά χωριά της Ελλάδας, η λέξη πήρε τη σημασία της πίτας ή ψωμιού από καλαμποκάλευρο ή σιτάλευρο, πιο μαλακής μορφής από τη στεγνή μπομπότα, συνήθως ψημένη σε τηγάνι ή φούρνο.
Το μαλέζ ήταν φαγητό της καθημερινής επιβίωσης, αλλά ταυτόχρονα και σύμβολο φροντίδας και οικογενειακής αλληλεγγύης. Η ζύμη του, είτε απλή είτε εμπλουτισμένη με τυρόγαλο, λάδι ή γάλα, θρέφει σώμα και ψυχή και συνδέεται με την παράδοση και τη μνήμη των ανθρώπων.
Σήμερα, η λέξη μαλέζ παραμένει ζωντανή σε περιοχές με ποντιακή καταγωγή, υπενθυμίζοντας τη νοσταλγία, τη φτώχεια αλλά και την ανθεκτικότητα των παλιών καιρών.