Το Μαυρονέρι της Καρδιάς μας . Ιστορία, Ρίζες και Αναμνήσεις
Το Μαυρονέρι ή επίσημα Μαυρονέριον είναι χωριό της Κεντρικής Μακεδονίας και βρίσκεται στα βόρεια της λίμνης Πικρολίμνης . Βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων και απέχει 15 χιλιόμετρα από την πόλη του Κιλκίς και 45 από την πόλη της Θεσσαλονίκης.
Το 1450 αναφέρεται με την ονομασία ως Τίκβορ Μπινάρ ( Πηγή του Βασιλιά ) .’Ως οικισμός αναφέρεται το 1919 επί Τουρκοκρατίας με το όνομα Καρά Μπουνάρ . Το 1926 μετονομάστηκε σε Μαυρονέρι .
Με το πρόγραμμα Καλλικράτης το Μαυρονέρι με το χωριό Άνω και Μέσοι Απόστολοι αποτελούν την Τοπική Κοινότητα Μαυρονερίου , που ανήκει στην Δημοτική Ενότητα Πικρολίμνης του Δήμου Κιλκίς . Στην απογραφή του 2011 είχε πληθυσμό 535 κατοίκους .
Κατά τους ερευνητές οι πρώτοι κάτοικοί του ήρθαν το 1914 και έμεναν στα τουρκικά σπίτια που υπήρχαν .Το 1922 ήρθαν και κάποιες άλλες οικογένειες και το 1924 ήρθαν πρόσφυγες με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών σύμφωνα με την Συνθήκη της Λωζάνης .
Οι οικογένειες Θρακιωτών ήρθαν από την Ραιδεστό , Ανδριανούπολη, Γενή Τσιφλίκ της Κωνσταντινούπολης και Τυρολόη .
Οι οικογένειες Ποντίων ήρθαν από την περιοχή του Κάρς Αρνταχάν , το Άνω Χάσκιοϊ, το Σουμπασάν ,το Σούμπαταν , το Κετσιβάν , το Χαλίφογλου , το Ταντουρλούχ, το Κιουλαμπέρτ, το Βενζή -κιοϊ, το Χατζή Βελή και από το χωριό Χελέγη και Ερζιγκιάν Αργυρούπολης του Πόντου. Ήρθαν και από το Τσαμούρ του Κάρς που ήταν μετοίκηση από το Τσιαμούρ της Αργυρούπολης του Πόντου .
Επίσης ήρθαν από την περιοχή της Τσάλκας από το χωριό Ολιάγκ ή Ελέγκ και χωριό Κιαράκ και Σιπέκ της Τσάλκας της Γεωργίας .
Σε αυτές τις περιοχές ήταν απόγονοι προσφύγων από περιοχές της Αργυρούπολης του Πόντου , Μούζενας της Χαλδείας .
Ακόμη έχουμε από το χωριό Αγιάννης της Νίβαινας Αργυρούπολης και Χολομάνα Τραπεζούντος του Πόντου. Επίσης ανευρίσκεται πρόσφυγας από το Λούτσιον Χαλδείας του Πόντου .
Η εγκατάστασή τους έγινε σε μικρά , λιτά σπίτια που έκτισε η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, η ΕΑΠ, τα γνωστά σε όλους μας σπίτια του Εποικισμού . Σε αυτά τα σπίτια γεννήθηκαν όνειρα και χτίστηκαν ζωές . Οι γυναίκες στοίβαζαν το ψωμί στα μικρά κουζινάκια, τα παιδιά έτρεχαν στα χωμάτινα δρομάκια και οι άνδρες γύριζαν με χώμα στα χέρια , από τα χωράφια .
Η περιοχή του Καρς βρίσκεται στα ρωσοτουρκικά σύνορα και την διεκδικούσαν συχνά και τα δύο κράτη. Από το 1878 κατά τον τελευταίο ρωσοτουρκικό πόλεμο το Καρς καταλήφθηκε από τους Ρώσους και παρέμεινε κάτω από την κυριαρχία τους ως το 1918 . Σήμερα είναι πόλη της Τουρκίας . Τα σαράντα αυτά χρόνια με προτροπή των ρωσικών αρχών υπήρξε αθρόα μετανάστευση των Ποντίων στο Καρς. Υπολογίζονται σε ογδόντα χιλιάδες οι κάτοικοι του Κυβερνείου του Καρς στις αρχές του 1900. Έτσι αναπτύχθηκε η τότε μικρή ελληνική κοινότητα . Ήταν οργανωμένη με εκκλησίες , δημοτικά σχολεία , αστικές σχολές , παρθεναγωγεία και άλλα ιδρύματα .
Στην περιοχή του Καρς -Αρνταχάν οι Έλληνες διακρίνονταν για την πίστη τους προς τον Θεόν περιμένοντας με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις γιορτές. Έκαναν όλα τα θρησκευτικά τους καθήκοντα με ευλάβεια .Κάθε χωριό είχε το σχολείο του και την εκκλησία του , που την συντήρηση την ανέλαβαν οι κοινότητες και πλήρωναν τους μισθούς των παπάδων και των δασκάλων . Σε αυτόν τον χώρο δημιουργήθηκαν ακμαίες ελληνικές κοινότητες , που κράτησαν όρθιο και συμπαγή τον Ελληνισμό σε αυτήν την περιοχή , με τον πατριωτισμό και την αγνότητά που τους διέκρινε . Αλλά δυστυχώς και από εδώ ξεκληρίστηκαν . Τα μαύρα γεγονότα του 1922 , τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν τις νέες πατρίδες τους και να φτάσουν με μύριες δυσκολίες στον ελλαδικό χώρο .
Οι μεγάλες πόλεις του Καυκάσου ήταν το Αρνταχάν (βυζαντινή ονομασία Αρτάνη ) , το Κάρς , το Ερζερούμ (Θεοδοσιούπολη) , το Βατούμ .Τα χωριά της περιφέρειας του Κάρς ήταν ογδόντα . Ανέφερα αυτά που οι κάτοικοί τους ήρθαν πρόσφυγες στο Μαυρονέρι .
Η αναφορά δεν έγινε για να σας κουράσω αλλά για να σας δείξω πόσος πολύς πληθυσμός ήταν από εκεί , που ήταν κοιτίδες ελληνικού πολιτισμού. Απο εκεί ήρθαν όλοι αυτοί που δημιούργησαν και συνέθεσαν ολόκληρα χωριά όπως και το χωριό Μαυρονέρι Κιλκίς , το χωριό μας . Από χωριά περιοχής του Καρς με παράξενα ονόματα όπως Χάσκιοϊ, Σούμπαταν , Σουμπάσαν , Χαλίφογλου , Χατζηβελή , Βενζίνκιοϊ , από τα χωριά Τσαμούρ και Ερτζιγκιάν της Αργυρούπολης από τα χωριά περιοχής Ερζερούμ Ταντουρλούχ και Χελέγκ (Ελέγκ ) , από το Κιαρέγκ , Σιπέκ και Ολιάγκ που είναι χωριά της Τσάλκας της Γεωργίας και λίγες οικογένειες Θρακιωτών ήρθαν πρόσφυγες για να δημιουργηθεί το χωριό Μαυρονέρι .
Έτσι έχουμε Χασκιοϊλήδες , Ελεγκλήδες , Ερτζιγκιανήδες , Γάλαληδες, Σιπεκλήδες , Σουμπατιώτες , Σουμπασιώτες , Τσαμουρλιώτες, Σοροπάντες, Τσάλκαληδες , Θρακιώτες . Κάποιοι βγήκαν μέχρι το Βατούμ και από εκεί τους πήρε το καράβι.
Η γιαγιά μας η Χριστίνα , τότε Ξενίδου μετά Θεοδωρίδου μου περιέγραφε την διαδρομή που έκαναν για να φτάσουν στο Μαυρονέρι .
Από το Χάσκιοϊ του Καρς πήγαν στο λιμάνι Βατούμ και τους πήρε το καράβι . Μετά από πολλές ημέρες ταξιδιού έφτασαν στην Ελλάδα , στην Καλαμαριά και μπήκαν σε καραντίνα. Μετά τις διαδικασίες που προβλέπονταν για τους πρόσφυγες, τούς έστειλαν στα χωριά της Μακεδονίας και εγκαταστάθηκαν στον τόπο Καρά μπουνάρ που σημαίνει μαύρο νερό , μαύρο πηγάδι.
Μαυρονέρι το ονόμασαν αργότερα όταν το ελληνικό κράτος έδωσε ελληνικά ονόματα , στα χωριά και τους οικισμούς . Εδώ βρίσκονταν λίγα τούρκικα σπίτια και η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων έχτισε τα γνωστά σπίτια του Εποικισμού, που το εμβαδόν τους ήταν ανάλογο με τα μέλη της οικογένειας . Κάποιοι έφτιαξαν μόνοι τους τα σπίτια τους. Θυμόμαστε όλοι τα μικρά εκείνα σπιτάκια .Τώρα μας μοιάζουν σαν από παραμύθι βγαλμένα . Για τότε όμως ήταν η ανάγκη να κλείσουν μέσα την οικογένειά τους και την φτώχεια τους . Δίπλα σε αυτά χτίζονταν με τα χρόνια και βοηθητικοί χώροι όπως κουζινάκια και αποθηκάκια . Η Μαυρονεριώτισσα νοικοκυρά φρόντιζε πολύ το σπίτι της να είναι καθαρό . Επειδή οι ασχολίες τους ήταν με την κτηνοτροφία και την γεωργία ήθελε βοηθητικούς χώρους για το μαγείρεμα , την παρασκευή ζυμαρικών και ψωμιού . Κόπιασαν πολύ για να φτιάξουν τους μικρούς τους παράδεισους με το φιλότιμο , την εργατικότητα και το σφρίγος που τους διέκρινε . Με κοινή ταυτότητα , γερούς δεσμούς και συλλογική εθνική μνήμη λειτουργούσαν στα πλαίσια της αλληλοβοήθειας και αλληλοστήριξης .
Και δούλεψαν πολύ σκληρά για να πρασινίσει η άγονη γη της Μακεδονίας και να καρπίσει .
Στο χωριό υπάρχουν ακόμη σπίτια του Εποικισμού σε πείσμα του χρόνου . Αν κάνεις μια βόλτα στο Μαυρονέρι θα δεις μερικά σπίτια που έμειναν , κόντρα στον χρόνο .
Μετά από χρόνια αυτά τα σπιτάκια αφού στέγασαν τους πρόσφυγες που ερωτεύτηκαν, παντρεύτηκαν, γέννησαν και μεγάλωσαν τις οικογένειές του την θέση τους έδωσαν σε ωραία διώροφα σπίτια με εξωτερικές σκάλες , πολλά παράθυρα και μεγάλες βεράντες . Μα τι κρίμα .Όσο ψηλότερα ανεβήκαμε τόσο γρήγορα χάσαμε την επικοινωνία μας και την ζεστασιά μας .
Θυμάμαι την αμεσότητα και την απλότητα των παλαιών χρόνων . Υπήρχε περισσότερη επικοινωνία και θαύμαζα αυτόν τον τρόπο της ποντιακής κοινωνίας. Γινόμουν κι εγώ κοινωνός αυτού του συνόλου των δραστηριοτήτων. Άνθρωποι από διαφορετικά χωριά , κατόρθωσαν να ενταχθούν σε μιά κοινωνία , που όσο διαφοροποιούνταν κάποια πράγματα οι αγωνίες και οι επιδιώξεις τους, παρέμεναν διαχρονικά ίδιες .
Και ενώ παρέμεναν οι δεσμοί ως κοινότητα, τα τελευταία χρόνια ο σύγχρονος τρόπος ζωής δυσκόλεψε τους ανθρώπους στην επικοινωνία και στην επαφή .Όσο μεγάλωσαν τα σπίτια μας στο χωριό έφυγαν μακριά οι καρδιές μας .
Κι όμως , αν σταθείς μια στιγμή , αν περπατήσεις στα στενά του , αν κοιτάξεις βαθιά στις αυλές με τις ανθισμένες ακακίες , θα δει κάτι να ζωντανεύει . Μια γιαγιά να διηγείται ιστορίες , ένα παιδί να τρέχει ανέμελο , μια κουβέντα να αντηχεί στον αέρα . Είναι η ψυχή του Μαυρονερίου , που ποτέ δεν έπαψε να χτυπά .
Εμείς είμαστε το Μαυρονέρι . Εμείς φέρνουμε το παρελθόν , το παρόν και το μέλλον. Όσο κρατάμε ζωντανή την μνήμη , όσο διηγούμαστε την ιστορία του , όσο το αγαπάμε , θα παραμένει το Μαυρονέρι της καρδιάς μας .