Το Παλιό Δημοτικό Σχολείο του Μαυρονερίου
‘Όταν ήρθαν από τις Πατρίδες τους οι παλαιοί και κούρνιασαν σε αυτόν τον τόπο που τον ονόμασαν Μαυρονέρι, το πρώτο μέλημά τους ήταν να φτιάξουν Εκκλησία και Σχολείο. Το Σχολείο στην αρχή ήταν πρόχειρο κτίσμα δίπλα στην σημερινή εκκλησία και ο δάσκαλος πληρωνόταν από τους κατοίκους . Επίσης οι δάσκαλοι έμεναν σε σπίτια του χωριού και οι μαθητές κουβαλούσαν το φαγητό τους με την σειρά κάθε μέρα . Κάποιοι δάσκαλοι ήταν απλώς εγγράμματοι στρατιώτες που υπηρετούσαν την στρατιωτική τους θητεία στην πόλη του Κιλκίς και τούς έστελναν στα χωριά μας να μάθουν στα προσφυγόπουλα ανάγνωση , γραφή και αριθμητική .
Αργότερα έφτιαξαν το Σχολείο στην θέση που είναι σήμερα με δουλειά των κατοίκων και είναι ένα όμορφο κτίσμα σε μια μεγάλη αυλή .Δίπλα στο Σχολείο την δεκαετία του ’60 έχτισαν και το διώροφο σπίτι. Ο επάνω όροφος ήταν για τον δάσκαλο και την οικογένειά του και ο κάτω όροφος στέγασε το συσσίτιο του Σχολείου . Ο πρώτος ένοικος του σπιτιού του Σχολείου ήταν ο δάσκαλος Αλέκος Ελευθεριάδης με την γυναίκα του Νούλα . Εκεί έζησε για χρόνια με την οικογένειά του .
Οι Μαυρονεριώτες είχαν έφεση στα γράμματα και τούς ενδιέφερε η μόρφωση των παιδιών τους . Έτσι όλα τα μικρά προσφυγόπουλα πήγαιναν στο σχολείο με την πάνινη τσάντα τους και τον μαυροπίνακα με τον κονδυλοφόρο. Πολλές γενιές μικρών Μαυρονεριωτών πέρασαν από αυτό το κτίριο της γνώσης . Πολλές γενιές το έχουν ακόμη στην καρδιά τους μαζί με τους πρώτους τους δασκάλους και τις αναμνήσεις τους .
Το Δημοτικό Σχολείο Μαυρονερίου της εποχής μας είναι ένα μεγάλο κτίριο που φιλοξένησε στις αίθουσές του εκατοντάδες μαθητές , που εκεί έμαθαν τα πρώτα τους γράμματα . Παρά τα χρόνια του το Δημοτικό αυτό Σχολείο εξακολουθεί να στέκει εκεί στην αυλή αγέρωχο αλλά δεν λειτουργεί πιά .
Έδωσε δίπλα το όνομά του στο καινούργιο , στο Νέο Δημοτικό Σχολείο και κράτησε το δικό του όνομα , Παλιό . Εκεί στις αίθουσές του κάποιοι αγάπησαν τα γράμματα και κάποιοι δοκίμασαν την βίτσα , την βέργα του δασκάλου ώς τιμωρία για τις αταξίες τους .Εκεί έμαθαν την μητρική τους γλώσσα με Ανάγνωση και Ορθογραφία, Ιστορία, Γεωγραφία , Αριθμητική, Ζωγραφική , Καλλιγραφία και Ωδική .
Ένα μεγάλο κτίριο είναι με δύο μεγάλες αίθουσες. Έχει μεγάλα παράθυρα και στην αριστερή ή δεξιά πλευρά των αιθουσών ήταν η έδρα του δασκάλου , υπερυψωμένη σε βάθρο για να βλέπει και τον τελευταίο μαθητή στην σειρά .Πάνω από την έδρα του δασκάλου ήταν η εικόνα του Χριστού και από δίπλα του Βασιλιά και τής Βασίλισσας . Στους γύρω τοίχους ήταν οι εικόνες με τους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης τον Κολοκοτρώνη , τον Καραϊσκάκη , τον Κανάρη, την Μπουμπουλίνα .
Τα παλιά χρόνια κάθε μαθητής είχε τον πίνακα του με τον κονδυλοφόρο. Αργότερα στον τοίχο ήταν ο μαυροπίνακας με το σφουγγάρι και τις κιμωλίες . Τα θρανία των μαθητών ήταν πράσινα ξύλινα μονοκόμματα και ανάμεσά τους ήταν διάδρομος για να περνάει ο δάσκαλος .Αργότερα αυτά τα θρανία αντικαταστάθηκαν με μεταλλικά τραπεζάκια και καρέκλες .
Υπήρχαν χάρτες για τις πρώτες τάξεις με τα γράμματα και άλλοι αρίθμησης, φυτολογίας , πατριδογνωσίας , γεωγραφίας και ιστορίας .
Αυτούς τους χάρτες τούς άνοιγαν ανάλογα με το μάθημα .Για την Γεωμετρία είχαν ξύλινα σχήματα όπως σφαίρα , κώνο , κύβο .
Οι μαθήτριες τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης των γονιών τους στο Μαυρονέρι και για πολλά χρόνια πήγαιναν στο σχολείο με τα ρούχα που φορούσαν όλη μέρα .
Μετά το 1950 άρχισαν να φοράνε τις σχολικές ποδιές που ήταν μπλε σκούρες με γιακαδάκι άσπρο ή πλεκτό κολλαρισμένο . Μετά το 1970 φορούσαν τις μπλε ποδιές που ήταν όλες ίδιες ραμμένες από Έλληνα σχεδιαστή , τον Τσεκλένη και μετά από χρόνια καταργήθηκαν .Τα αγόρια είχαν κούρεμα – γουλί δηλαδή τα μαλλιά ήταν κομμένα με την ψιλή κουρευτική χειρός και τα κορίτσια είχαν κοτσίδες .
Τα σχολικά μας χρόνια είναι αλησμόνητα αφ’ενός γιατί συνέβαλαν στην διαμόρφωση ολοκληρωμένων ατόμων και αφ’ ετέρου γιατί είναι κομμάτια της ψυχής μας .
Σήμερα το Παλιό Σχολείο στέκει έρημο, χορταριασμένο, με σπασμένα τα τζάμια του και σκουριασμένη την πόρτα του
Κάποτε ήταν γεμάτο μαθητές και έσφυζε από ζωή. Τώρα είναι το Παλιό Δημοτικό σχολείο.
Περνάς στην αυλή και δεν το βλέπεις γιατί προχωράς προς το καινούργιο, το νέο , το καθαρό , το χρωματιστό . Μόνο μερικοί γοητεύονται από την απόκοσμη ερημιά του .
Όλα γύρω του δείχνουν τα χρόνια της εγκατάλειψής του . Σε αυτήν την αυλή έπαιξαν οι μεγάλοι που ήταν κάποτε παιδιά. Γιατί όλοι οι μεγάλοι ήταν κάποτε παιδιά , είπε ο Μικρός Πρίγκηπας στην ωραία ιστορία του.
Κάποια παιδιά ζητούσαν την γνώση . Πρωί-πρωί διψασμένα έπαιρναν τη γνώση από τα χείλη των ακούραστων δασκάλων τους .
Διακόπτοντας την πορεία του πρωινού ύπνου έπρεπε να σηκωθούν χωρίς την μητέρα τους να τους περιποιείται γιατί είχε δουλειά στο στάβλο ή ήταν μάνα της ξενιτιάς .
Και κάποια από αυτά είχαν ξυπνήσει αξημέρωτα για να βοηθήσουν τους γονείς τους στο μαντρί , στα πρόβατα. Να «χτυπήσουν κουτάρα « όπως έλεγαν , να περάσουν ένα – ένα τα πρόβατα στο μαντρί για να τα αρμέξουν οι γονείς τους . Και αυτό κρατούσε μπορεί και δυο ώρες .Για σκεφθείτε πόση κούραση είχαν τα ξάγρυπνα ματάκια τους .Μετά έπρεπε να ετοιμάσουν την τσάντα τους, να νιφτούν , να χτενίσουν τα μαλλιά τους και να τρέξουν να προλάβουν πριν ο δάσκαλος τούς τραβήξει το αυτί , για την αργοπορία τούς . Έπρεπε να προλάβουν ,την έπαρση της Ελληνικής Σημαίας με τον Εθνικό Ύμνο και την πρωινή προσευχή , το “Πάτερ ημών”.
Πόσα φοβισμένα πρωτάκια σταμάτησαν εδώ μπροστά στο σχολείο. Πόσα πρωτάκια , φορώντας την μπλε πόδια με το άσπρο γιακαδάκι και την άσπρη κορδελίτσα στα μαλλιά ,περπατούσαν δειλά-δειλά , πιάνοντας το χέρι της μαμάς τους . Και ύστερα το άφησαν και μπήκαν μέσα στην τάξη και είδαν τον κόσμο όλο μόνα τους.
Ύστερα ήρθαν όλες οι εικόνες στο πρώτο Αναγνωστικό, στο πρώτο Αλφαβητάρι , που το κράτησαν πολλά παιδικά χέρια .
Αυτό ήταν η πυξίδα των μαθητών και όλες οι γνώσεις της τότε εκπαιδευτικής κοινότητας.
Ας ανατρέξουμε σε μνήμες αγαπημένες δασκάλων, αυστηρών προσώπων ή γλυκών μορφών , που προσπαθούσαν να μας μάθουν γραφή , ανάγνωση και σωστή κοινωνική συμπεριφορά .
Πίσω από τις φιγούρες των γονιών μας υπάρχει και η φιγούρα του δασκάλου. Οι δάσκαλοι , καλλιέργησαν για χρόνια τους χαρακτήρες των μαθητών και ενέπνευσαν το σεβασμό. Έδωσαν το ευ ζην .
Για τις εποχές εκείνες, η επικρατούσα παιδαγωγική λογική ήταν δυστυχώς, η τιμωρία των μαθητών με τη σωματική βία και αυτό ακολούθησαν κάποιοι δάσκαλοι. Το σίγουρο όμως είναι ότι ,ενθάρρυναν τους μαθητές, να ακολουθήσουν τα όνειρά τους. Δίδασκαν ήθος και ηθική .
Αν κοιτάξεις τι έχεις κάνει στη ζωή σου, σίγουρα θα βρεις ένα λιθαράκι που είναι από αυτούς τους δασκάλους .
Η πρώτη μας πάνινη τσάντα με τα λιγοστά βιβλία ήταν στα χέρια μας και προχωρούσαμε γεμάτα θέληση για μάθηση. Πολλά παιδιά κατάφεραν ανάμεσα στη φτώχεια να σπουδάσουν, να μορφωθούν . Κάποιοι μπορεί να μην μορφώθηκαν, ξεχώρισαν όμως ως υποδειγματικοί οικογενειάρχες
Μέσα σε αυτές τις αίθουσες του έρημου σχολείου παρακολουθούσαμε το μάθημα με προσοχή και αφοσίωση .
Εδώ πήραμε μέρος σε εθνικές γιορτές, σταθήκαμε , ντροπαλά -ντροπαλά , σε αυτό το κεφαλόσκαλο, για να απαγγείλουμε τα ποιήματα και τα διάφορα σκετς, υπό την καθοδήγηση των δασκάλων. Κάθε τούβλο του και κάθε ρωγμή του κουβαλά αναμνήσεις από τις φωνές των παιδιών, τότε που η παιδεία ήταν αγώνας ,αλλά και φάρος φωτεινός .
Έφερα στο μυαλό μου όλους που γνωρίζω, ως μικρά παιδάκια στο σχολείο . Πόσο γρήγορα περνάνε τα χρόνια . Αξέχαστο σχολείο .Τα μαθητικά χρόνια είναι τα μόνα που η μνήμη και ο χρόνος τα κρατά χωρίς να τα πειράξει.
Παρά την ερημιά και την εγκατάλειψή του ,το παλιό Δημοτικό Σχολείο του Μαυρονερίου παραμένει ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας και της ψυχής του χωριού μας .
Ελένη Τσιφτσόγλου – Παπαδόπουλου
Έτος 2024